Tele Çalışma Türleri Nelerdir?
- Av. Şeyda ÇIKAR
- 24 Eki 2023
- 4 dakikada okunur
Tele çalışma türleri işin yapıldığı yere göre ev esaslı, tele merkez esaslı, mobil (gezici) ve karma tele çalışma olarak sınıflandırılmaktadır.[1] İşyeri ile işçi arasındaki bağlantıya göre ise çevrimiçi ve çevrimdışı tele çalışma olarak sınıflandırılmaktadır.
Doktrinde evde çalışmanın geleneksel evde çalışma ve evde tele çalışma olarak sınıflandırıldığı da görülmektedir.[2] Bu bağlamda evde tele çalışma hem evde çalışmanın hem de tele çalışmanın bir türü, kesişimi olarak karşımıza çıkmaktadır.[3] Evde tele çalışmada işçiler üstlendikleri işi ev ofis ya da ev büro olarak adlandırılabilecek kendi evlerinde yerine getirmektedirler.[4] Bu çalışma, geleneksel evde çalışmadan ise ayrıca tele çalışmanın bir türü olarak, teknoloji kullanımının iş organizasyonuna dahil olmak amacıyla yoğun olarak kullanılmasıyla ayrılmaktadır.[5] Bu anlamda geleneksel evde çalışma ağırlıklı olarak el becerilerine dayalı işlerde, evde tele çalışma ise fikri emeğin daha yoğun kullanıldığı işlerde söz konusu olmaktadır.
Tele çalışmanın, ev dışındaki yerlerde işyerinin ademimerkezileşmesi imkanı tanıyacak şekilde tele merkezler aracılığıyla gerçekleştirilmesi mümkündür. Tele çalışma merkezleri, bilgi iletişim araçları ile donatılmış ve işverenin maliyetlerini azaltmayı hedefleyen çalışma alanları olarak tanımlanabilir.[6] Bu çalışma biçiminde işçiler hem evlerinden hem işyerinden farklı bir yerde ancak aynı yerde iş görme edimini yerine getirmektedirler. Bu sayede tele çalışmanın sosyal izolasyon, ev giderlerinde artış, iş ile ev yaşamının iç içe geçmesine neden olabilen dezavantajları azaltılmaktadır.
Tele merkez esaslı çalışma ise kendi içerisinde lokal tele çalışma merkezleri, uydu tele çalışma merkezleri olarak gruplandırılmaktadır.
Lokal tele çalışma merkezleri, işçilerin yerleşim yerlerine yakın yerlerde kurulan ve çeşitli işletmelerin, bağımsız girişimcilerin ortaklaşa kullandıkları merkezler olarak tanımlanabilir.[7] Birden fazla işveren tarafından aynı yerde faaliyet gösterilmesi özellikle veri güvenliğinin sağlanması açısından önlemler alınmasını gerekli kılmaktadır.
Uydu tele çalışma merkezleri, işyerinden ayrı birden fazla yerde kurulmuş şube ile benzerlik gösteren alanlardır. Lokal tele çalışma merkezinden farklı olarak uydu tele çalışma merkezlerinde aynı işverene bağlı işçilerin çalıştığı görülmektedir. İşverenin farklı departmana bağlı işçilerinin aynı mekanı paylaşarak tele çalışma yaptıkları bir çalışma türüdür. Uydu tele çalışma merkezleri genel olarak yer itibari ile pazara ya da müşteriye yakınlaşma gayesi ile kurulmaktadır.[8]
Tele çalışmanın bu türünde işin görüldüğü yerin sabit olmaması dikkat çekmektedir. Tele çalışmanın bu türünde işçiler sabit bir noktada olmaksızın hareket halinde gezici olarak çalışmaktadırlar. İşçiler, seyahat halinde, kaldıkları otelde ya da müşterinin bulunduğu yerden bilgi iletişim araçlarını kullanarak iş görme edimlerini yerine getirmektedirler. Bu çalışma biçiminin ağırlıklı olarak satış temsilcileri, sağlık görevlileri ve eğitim uzmanları tarafından gerçekleştirildiği görülmektedir. Satış temsilcilerinin müşteri ziyaretleri sonrasında raporlarını kendi belirledikleri yerde hazırlamaları bu çalışma biçimine örnek olarak verilebilir.[9]
Pandemi döneminde tam zamanlı uygulanan tele çalışmanın, pandeminin bitmesiyle birlikte yerini haftanın belirli günleri işyerinde belirli günleri ise tele çalışma yapıldığı hibrit çalışma sistemine bıraktığı görülmektedir. Bu kapsamda dönüşümlü tele çalışmada işin görüleceği zaman ve mekânın ihtiyaca göre şekillendirildiği görülmekte olup, günün belirli saatleri veya haftanın belirli günleri ile sınırlı olarak iş işyerinde görülmektedir. [10] Kanuni düzenlemeler kapsamında kısmen işyerinden kısmen uzaktan (hibrit) çalışmanın önünde bir engel bulunmamaktadır.[11]
Belirli günler uzaktan çalışma temeline dayanan hibrit (dönüşümlü) çalışma türlerinin uygulaması artarak devam etmiştir. Bu kapsamda hibrit çalışma modelleri uzaktan çalışmanın pek çok özelliğini bünyesinde barındırmaktadır.[12]
Dönüşümlü çalışma sistemi uygulamada hızla artmasına karşın henüz doğrudan bir yasal düzenlemeye konu olmamıştır.Bu durum, özellikle dönüşümlü çalışma bakımından işçi ve işverenin hak ve yükümlülüklerinin tespit edilmesini zorlaştırmaktadır.[13] Çalışmamız kapsamında uzaktan çalışma açısından ileri sürülenlerin niteliği gereği, uygun düştüğü ölçüde hibrit çalışma modeline de uygulanabileceği kanaatindeyiz.
Uluslararası Çalışma Örgütü raporunda hibrit çalışma uygulamalarını kategorilere ayırmıştır. İş ilişkisinde ağırlıklı tele çalışma yapılması halinde “ev esaslı tele çalışma”, son dört hafta içerisinde haftanın en az bir günü tele çalışma yapılmış ise “düzenli tele çalışma” ve ayda en az bir kez tele çalışma yapılmış ise “arızi evde tele çalışma” şeklinde kategorilendirmiştir.[14] Kanaatimizce çalışma süresinin yarısının tele çalışma olarak geçirildiği hibrit çalışma sistemlerine tele çalışma hükümlerinin uygulanması gerekmektedir.
Tele çalışma ayrıca işyerine bağlantı yönünden çevrimiçi ve çevrimdışı olarak gerçekleştirilebilmektedir. Çevrim içi tele çalışmada çalışan, sürekli olarak işveren ile bağlantı içerisindedir. Bu çalışma türünde işverenin işçi üzerindeki denetimi çevrimdışı çalışmaya göre daha yoğundur. [15] Çevrimdışı tele çalışmada ise işçiler yalnızca gerekli olduğu hallerde işveren ile bağlantı kurmaktadırlar.
[1] Civan (n 10) 536 ; Kandemir, ‘Tele Çalışma’ (n 28) 43 vd. [2]Alp ‘Tele Çalışma’ (n 10) 802; Dulay Yangın, ‘ Evde Çalışma’ (n 16) 63 vd.; Kandemir, ‘Tele Çalışma’ (n 28) 44. [3] Dulay Yangın, ‘ Evde Çalışma’ (n 16) 64. [4] Öner Eyrenci, ‘Tele Çalışma ve İş Hukuku’ (1991) 1 (2) 201. [5] Kandemir, ‘Tele Çalışma’ (n 28) 44. [6] Kandemir, ‘Tele Çalışma’ (n 28) 45; Alp ‘Tele Çalışma’ (n 10) 802 [7] Kandemir, ‘Tele Çalışma’ (n 28) 47; Alp ‘Tele Çalışma’ (n 10) 802. [8] Kandemir, ‘Tele Çalışma’ (n 28) 47; Alp ‘Tele Çalışma’ (n 10) 802. [9] Kandemir, ‘Tele Çalışma’ (n 28) 48; Alp ‘Tele Çalışma’ (n 10) 803. [10] Alp ‘Tele Çalışma’ (n 10) 80 [11] Mollamahmutoğlu, Astarlı and Baysal, (n 14) 469 [12] Begüm Şermet ‘ İş Hukukunda Esneklik ve Atipik İş Sözleşmeleri’ (2016)123 Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 139, 146. [13] Alpay Hekimler, ‘Hibrit-Dönüşümlü Çalışma Modellerinin 4857 sayılı İş Kanununu’nda Düzenlenmesi Gerekliliği Üzerine’ (2021) 130, İktisat Ve Toplum 4, 4 vd. [14] ILO (2020) COVID-19: Guidance for labour statistics data collection, 7-8 [15] Alp ‘Tele Çalışma’ (n 10) 819
Yorumlar